معرفی مدار روغن کاری موتور

برای روانكاری قطعات متحرك  از مدار روغن کاری موتور که  تحت فشار  يا هيدرواستاتيك می باشد مطابق شكل (1) استفاده مي شود.

مدار روغنكاري موتور

مدار روغنكاري موتور

1-اسبك ، فنر سوپاپ و سوپاپ 2- ميل سوپاپ 3- سوپاپ فشار شكن 4- مسيرعبور روغن5- سنسور يا فشنگي روغن 6- فيلتر روغن 7- مجراي پاشش روغن از شاتون به سيلندر 8- مجرا یا ریل  انتقال روغن به ياتاقان هاي ثابت 9- پمپ روغن چرخ دنده اي 10- ياتاقان هاي ثابت 11- كارتل 12- فيلتر سیمي

شكل1-مدار روغن كاری موتور

با توجه به شكل (64-1) ، روغن درون كارتل ، توسط پمپ روغن يا اويل پمپ به نقاط زیر ارسال می گردد :

1-سوپاپ فشار شکن

سوپاپ فشار شکن (3) ، چنانچه فشار بیش از حد مجاز باشد ، این مجرا باز شده و روغن اضافی  را به کارتل باز می گرداند تا فشار خط روغنکاری همواره در حد مجاز حفظ شود . افزایش بیش از حد فشار مدار روغنکاری باعث افزایش توان دریافتی از موتور توسط پمپ روغن شده و اصطکاک بین قطعات متحرک موتور و روغن تحت فشار نیز افزایش داده و نهایتاً مطالب فوق باعث افزایش تلفات توان موتور ، مصرف سوخت و آلودگی می گردد.

2-سنسور يا فشنگی روغن

در صورت كاهش فشار روغن و يا قطع كامل روغن ، چراغ هشداري را درون داشبورد روشن نموده و راننده را از خطر ايجاد مشكل براي موتور خودرو آگاه مي كند .

3- فیلتر

تمامي روغن به فيلتر روغن (6) رفته و پس از فيلتر شدن و گرفتن ذرات فلز و ناخالصي موجود در روغن ، روغن فيلتر شده به قسمت هاي مختلف موتور ارسال مي گردد.
روغن تصفيه شده توسط فیلتر ، ابتدا به ياتاقان های ثابت ميل لنگ و سپس از طريق مجاري درون ميل لنگ به يا تاقان هاي متحرك ميل لنگ می رسد . مقداري از روغن نيز پس از عبور از یاتاقان های متحرک میل لنگ ، از طريق مجراي شاتون به ديواره سیلندر پاشيده و روغنكاري جداره سيلندر را نيز علاوه برروغني كه توسط لنگ هاي ميل لنگ به آن پاشيده مي شود انجام مي دهد .
مقداري از روغن خروجي از فيلتر روغن (6) به سمت ياتاقان هاي ميل سوپاپ (2) رفته و عمل روانكاري یاتاقان های میل سوپاپ و مكانيزم سوپاپ ها را انجام مي دهد .

نكته1: روشن شدن ناگهاني چراغ هشدار روغن ، ناشي از کاهش فشار مدار روغن کاری  موتور می باشد که ناشی از عدم عملکرد صحیح اويل پمپ ، كمبود روغن و خرابي سنسور يا فشنگي روغن (5) مي باشد . ولي چنانچه به تدريج و در دراز مدت چراغ هشدار روغن روشن شود ، اين عيب ناشي از سايش بيش از حد ياتاقان هاي ثابت و متحرك ميل لنگ و ياتاقان هاي ميل بادامك مي باشد که باعث می شود لقی بین محورهای میل لنگ و میل سوپاپ و یاتاقان های آنها زیاد شده و روغن بدون هیچ مقاومتی از فاصلة بین محور و یاتاقان ها خارج شده و باعث ایجاد افت فشار مدار روغنکاری می شود. از آنجایی که عمل سایش محورها و یاتاقان ها به مرور انجام می شود ، این نوع کاهش فشار مدار روغن کاری موتور و روشن شدن چراغ هشدار کاهش فشار روغن آنی نبوده بلکه به تدریج انجام می گیرد.
نكته2: بايد توجه داشت كه روغني كه در قسمت هاي مختلف موتور در حال گردش است ، هم وظيفه روغنكاري و كاهش اصطكاك و سايش بين قطعات را برعهده دارد و هم دماي  قسمت هاي مختلف موتور را دريافت نموده و با انتقال آن به هوای محیط عمل خنک کاری را نیز انجام می دهد.

پمپ روغن

براي روغن كاری قطعات مختلف موتور از سه نوع پمپ مختلف در موتورها استفاده مي گردد:

  • پمپ روغن چرخ دنده خارجي
  • پمپ روغن چرخ دنده داخلي
  • پمپ روغن روتوری
اويل پمپ چرخ دنده خارجي

اويل پمپ چرخ دنده خارجي

شكل (2) پمپ روغن چرخ دنده خارجي را نشان مي دهد . همانگونه كه ملاحظه مي شود با دوران چرخ دنده محرك و پيرو آن چرخ دندة متحرك ، روغن از مجراي ورودي بين دنده هاي چرخ دندة محرك و متحرك و پوستة پمپ قرار گرفته و به تدريج به مجراي خروجي (4) رسیده و به قسمت های مختلف موتور ارسال مي گردد.

این مطلب را حتما بخوانید  نحوه تشخیص روغن سوزی در موتور

1-پوسته پمپ   2- چرخ دندة محرك كه نيروي خود را از ميل بادامك مي گيرد    3- چرخ دنده متحرك كه نيروي خود را از چرخ دنده محرك مي گيرد   4- مجراي خروجي  5- مجراي ورودي

شكل2-اويل پمپ چرخ دنده خارجي

کنترل لقي بين قطعات اويل پمپ

بايد توجه نمود كه عمل پمپ  نمودن روغن توسط اويل پمپ بايد به درستي انجام گيرد ، در غير اين صورت موجب آسيب جدي موتور مي شود ، از اينرو همواره در هنگام تعمير موتور بايد مطابق شكل (3) لقي بين قطعات اويل پمپ را اندازه گرفته و در صورتي كه لقي ها در محدوده مجاز نباشند ، نسبت به تعمير يا تعويض اويل پمپ اقدام نمود.

شكل3-كنترل لقي بين قطعات اويل پمپ چرخ دنده خارجي بوسيله خط كش و فيلتر

اويل پمپ دنده داخلي

ملاحظه مي گردد كه حداكثر لقي قابل قبول بين دندانة چرخ دنده ها و پوستة اويل پمپ درحدود 0/2ميلي متر ، حداكثر لقي بين سطح پيشاني چرخ دنده ها و سطح  بالايي پوسته اويل پمپ 0/1 ميلي متر و لقي بين دو چرخ دنده بين 0/1 تا 0/2 ميليمتر مي باشد .
شكل (4) پمپ روغن چرخ دنده داخلي را نشان مي دهد.

1-مجراي ورودي 2-پوسته پمپ 3-چرخ دندة خارجي محرك كه نيروي خود را از ميل لنگ مي گيرد 4-قطعة هلالي شكل 5-چرخ دندة داخلي متحرك كه نيروي خود را از چرخ دندة خارجي دريافت مي كند 6- مجراي خروجي

شكل4-اويل پمپ دنده داخلي

كنترل لقي بين قطعات مختلف اويل پمپ

هلالي شكل (4) دوباره روغن ها بهم رسيده و نهایتاً به قسمت مجراي خروجي (6) هدايت می شوند و از آنجا با توجه به مدار روغنکاری ، پس از فیلتر شدن به قسمت های مختلف موتور رسیده و عمل روانکاری قسمت های متحرک موتور را انجام می دهند.
شكل (5) نحوة كنترل لقي بين قطعات اويل پمپ چرخ دنده داخلي را نشان مي دهد.

شكل5-كنترل لقي بين قطعات مختلف اويل پمپ

اويل پمپ روتوری

اويل پمپ روتوری

ملاحظه مي گردد كه حداكثر لقي بين چرخ دندة داخلي و پوسته پمپ 0/2 ميلي متر ، بين نوك دندانه هاي چرخ دندة داخلي و خارجي با قطعه هلالي 0/3ميلي متر ، لقي حداكثر بين دندانه هاي چرخ دندة داخلي و خارجي  بين 0/1 تا 0/2ميلي متر و حداكثر لقي بين سطح پيشاني چرخ دنده ها و پوستة پمپ كه به وسيله خط كش و فيلر اندازه گيري مي شود ، درحدود 0/2 ميلي متر مي باشد.
شكل (6) پمپ روغن روتوري را نشان مي دهد.

1-پوسته اويل پمپ 2-روتور خارجي متحرك 3-روتور داخلي محرك كه حركت خود را از ميل سوپاپ دريافت مي كند 4- مجراي خروجي 5- مجراي ورودي

شكل6-اويل پمپ روتوری

با توجه به شكل (6) ،  با دوران روتور خارجي ، روتور داخلي نيز دوران كرده و روغني كه از طريق مجراي ورودي بين دندانه هاي روتور داخلي و روتور خارجي محبوس مانده به تدريج به سمت مجراي خروجي حركت كرده و از طریق مجراي خروجي نيز به سمت مجاري  مدار روغن كاری موتور هدايت مي شود .
شكل (7)  نيز نحوه كنترل لقي بين قطعات اويل پمپ روتوری را نشان مي دهد.
كنترل لقي بين قطعات مختلف اويل پمپ روتوري

این مطلب را حتما بخوانید  عوامل شایع در ضربه زدن گیربکس اتوماتیک

شكل7- كنترل لقي بين قطعات مختلف اويل پمپ روتوری

فيلتر روغن

شكل (8) فيلتر روغن موتور را نشان مي دهد.
فيلتر روغن موتور و نحوه ورود و خروج روغن

1-روغن تصفيه شده به سمت مدار روغنكاري موتور 2- روغن از اويل پمپ 3- مجراي خروج به كاتل 4- سوپاپ فشار شكن 5- مجراي كنارگذر يا By pass

شكل8- فيلتر روغن موتور و نحوه ورود و خروج روغن

با توجه به شكل (8) روغن از اطراف فيلتر وارد شده و بعد از عبور از لايه هاي سيم فلز ي، كاغذ و الياف هاي مختلف ، فيلتر شده و از قسمت مركزي آن خارج مي شود و به سمت مدار روغنكاري موتور هدايت مي گردد .
چنانچه فيلتر بيش از حد كثيف شده باشد و توانايي عبور دادن روغن از خود را نداشته باشد ، فشار روغن زيادتر شده و سوپاپ مجراي كنارگذر (5) را بازكرده و مقداري روغن فيلتر نشده به مجراي روغنكاري موتور رسيده و از آسيب ديدن موتور جلوگيري مي شود .
چنانچه فشار روغن اويل پمپ بيش از حد مجاز گردد ، نيروي روغن اعمالي به سوپاپ فشار شكن (4) ، برنيروي فنر غلبه كرده و با حركت سوپاپ به سمت پايين ، مجراي سوپاپ فشار شكن باز مي گردد و روغن اضافي را به كارتل هدايت نمود و نهايتاً فشار روغن به حد مجاز مي رسد .
بايد توجه نمود كه در هنگام خاموش بودن موتور ، روغن موجود در فيلتر و مجراي روغنكاري نبايد خالي شود در صورت خالي شدن ، روغن رساني به قسمت هاي مختلف موتور به تعويق افتاده و سايش قطعات زياد مي شود . از اين رو از يك سوپاپ يكطرفه مطابق شكل (9) درون فيلتر استفاده مي گردد.
فيلتر با سوپاپ يكطرفه و سوپاپ By pass
1-سوپاپ كنارگذر يا By pass 2- اعضاي فيلتر كننده 3- جداره فلزي فيلتر4- سوپاپ يكطرفه درحالت باز 5- سوپاپ يكطرفه در حالت بسته  6- واشر لاستيكي آب بندي كننده 7- بلوك سيلندر 8- روغن از اويل پمپ 9- روغن به مدار روغن کاری موتور

شكل 9- فيلتر با سوپاپ يكطرفه و سوپاپ By pass

با توجه به شكل (9) ، با شروع به كار اويل پمپ ، فشار روغن باعث باز شدن سوپاپ يكطرفه (4) شده و روغن به درون محفظه فيلتر وارد شده و پس از فيلتر شدن از قسمت خروجي ، خارج و به مدارهاي روغنكاري موتور مي رسد.
چنانچه فيلتر بيش از حد كثيف شده باشد به نحوي كه مدار روغنكاري موتور با كمبود روغن مواجه شود ، سوپاپ كنارگذر يا By pass  باز شده و روغن فيلتر نشده را به مدار روغنكاري ارسال مي كند .
هنگامي كه پمپ روغن از كار افتاده و روغن را پمپ نمي كند ، سوپاپ يكطرفه (5) بسته شده و از برگشت روغن و يا خروج روغن به سمت كارتل جلوگيري مي كند . در اين صورت فيلتر و مدار روغنكاري همواره پر بوده و به محض شروع به كار پمپ روغن ، روغن به تمامي قسمت هاي موتور و به خصوص ياتاقان هاي ثابت و متحرك ميل لنگ ارسال شده و عمل روغنكاري را انجام مي دهد . چنانچه این سوپاپ معیوب شود ، پس از خاموش شدن موتور ، روغن فیلتر و مدار روغنکاری تخلیه شده و در هنگام روشن شدن بعدی موتور ، در ابتدای کار که روغن پمپ روغن صرف پر شدن فیلتر و مدار روغنکاری می شود ، روغن به یاتاقان های ثابت و متحرک موتور نرسیده و از این رو تماس فلز با فز ایجاد شده و سایش میل لنگ و یاتاقان ها افزایش می یابد .

نویسنده صیاد نصیری

گروه فنی مهندسی اِیمِگ

فهرست